Hageland
Het Hageland is een streek in het westen van Limburg en strekt zich uit tot het gebied tussen Aarschot, Leuven, Tienen en Diest. De benaming werd eerst opgetekend in 1528: het Hagelant. Zoals verwacht heeft de benaming iets te maken met dicht kreupelhout ("hage"). De naam werd gegeven toen, na de grote ontginningen in de middeleeuwen, het Hageland als enig bosrijk gebied in het hertogdom Brabant was overgebleven.
Auteur: RouteYou Regios
Meer informatie
Toeristische regio

Boulevard - Glabbeek
Meer informatie
Cafe

Erfgoed
De kapel uit 1538 ligt in het gehucht Ossenweg, op de Brabants-Limburgse provinciegrens. De legende vertelt dat het miraculeuze Mariabeeldje in de kapel van de Ossenweg afkomstig is van de kapel op de versterkte Castelberg. Het beeldje werd in de 16de eeuw tijdens het ploegen in een nabijgelegen veld gevonden. Men hing het op aan een eikenboom en al vlug werd het een groeiend centrum van verering. In 1536-1538 werd een kapelletje gebouwd. Door de geweldige volkstoeloop werd de kapel in de loop der eeuwen steeds verder uitgebreid. Dit bedevaartsoord ter ere van Maria is dagelijks toegankelijk. In de buurt bevindt zich het provinciaal domein Het Vinne, een natuurgebied met natuurlijk meer. Met de steun van de provincie Vlaams-Brabant
Auteur: Wizpr.guide
Meer informatie

Café de Molenvrienden
Volkscafé waar verschillende verenigingen thuis zijn. Wie houdt van een spelletje darts, golfbiljart of tafelvoetbal is hier aan het juiste adres. 3 maal per week zingen de haantjes hier nog. Open maandag van 18 uur tot 24 uur. Woensdag, donderdag en vrijdag geopend vanaf 13 uur. Zaterdag en zondag open vanaf 10 uur. Gesloten op dinsdag. Van mei tot augustus ook gesloten op maandag. * Café de Molenvrienden Molenstraat 14 3350 Linter +32 (0)11-78 19 14 +32 (0)479-86 58 94 erna.l@myoffice.mobistar.be www.demolenvrienden.handelsgids.be
Auteur: Rencontrez vos voisins
Cafe

Glabbeek
Glabbeek is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De gemeente telt ruim 5000 inwoners en ligt op een hoogte van 62 meter.
De dorpsnaam betekent "gladde beek", en dus vergelijkbaar met de namen Klabbeek , een deelgemeente van Tubeke, en in Duitsland Gladbeck en Mönchengladbach. De plaatsnaam Glabais nabij Genepiën is ook afgeleid van "Glabbeek".
Auteur: Wikipedia
Gemeente

Sint-Margriete-Houtem
Sint-Margriete-Houtem, ook geschreven Sint-Margriet Houtem, is een dorp in de Belgische provincie Vlaams-Brabant en een deelgemeente van de stad Tienen. Sint-Margriet Houtem was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977.Voor de fusie grensde Sint-Margriete-Houtem aan het veld Rode over een kleine afstand aan Neerlinter. Bovendien kwam Bunsbeek niet alleen aan de noordkant tot tegen Houtem. Een aantal percelen in het gehucht Stok "omarmden" de gemeente in het noordoosten. Aldus bestond Houtem uit een gewone kern en een langgerekt gebied dat zich tot tegen Neerlinter uitstrekte. Deze ingewikkelde situatie werd sterk vereenvoudigd, doordat enkele percelen werden toegevoegd aan Kortenaken.
Auteur: Wikipedia
Deelgemeente

Grazen
Grazen is een dorp en deelgemeente van Geetbets in de provincie Vlaams-Brabant. Tot 1971 was Grazen een zelfstandige gemeente waarna het werd opgenomen bij Rummen. In 1977 verloor ook Rummen zijn zelfstandigheid zodat beide dorpen deelgemeenten van Geetbets werden.Grazen heeft zijn landelijk karakter behouden, het ligt namelijk ver van een groter centrum en ook grote verbindingswegen laten het dorp links liggen. Centraal ligt het driehoekige dorpsplein met petanquebaan met in de nabijheid van de meer dan 100 jaar oude kerk. Er zijn de resten van verbouwde vroegere grote vierkantshoeven zoals de Stassartwinning, verbouwd tot feestzalen en de Grazenwinning waarvan de omgrachting nog aanwezig is.
Auteur: Wikipedia
Deelgemeente

Sportcentrum Houtemveld Tienen
Sporcentrum Houtemveld Tienen
Auteur: Dromos
Sportcomplex

Wijndries
Helling in holle weg, lengte 400m, gemiddeld stijgingspercentage van 8%, maximum 14%
Auteur: tournst
Helling

Kasseihelling Kerkstraat
Een lange kasseistrook met in het begin een fameuze klim. Na de bocht naar links blijft het verder stijgen op soms wat ruwe kasseien. Eenmaal boven volgt nog een lange streep rechtdoor langs de fruitbomen, over degelijke kassei. De passage van de wielerwedstrijd "dwars door het Hageland" maakt van deze strook een beruchte portie kasseien. Lengte kasseistrook: 750m. Body-shake gevoel: Let's Shake Forever (lang en lastig bergop).
Auteur: Gert Pelgrims
Kasseistrook

Tiendschuur van 1781
Voormalige "Tiendschuur" gedateerd 1781 (muurankers). Bak- en zandstenen gebouw met twee verdiepingen, schilddak en hoekkettingen. Steekboogramen en -deur met uitstekende sleutel in de voorgevel. Achtergevel voorzien van smalle steekboogvensters met middenkalf en uitstekende sleutel; rondboogdeur met uitspringende sluitsteen; op de verdieping kleine steekboogramen met sluitsteen; alle toegemetseld. Gewijzigde voorgevel, voornamelijk wat de muuropeningen betreft: vensters en deur van het linkergedeelte, ramen der bovenverdieping, onderdorpels; recente rechthoekige poort.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
POI

Gedenkmonument Cyclisten
Monument en kruis gelegen bovenaan in de berm van een holle weg in een omhaagd perk met treurwilg te bereiken via een houten trap. Op deze locatie heeft de Duitse cavalerie op 12 augustus 1914 hevige charges uitgevoerd op de nabijgelegen hoeve "IJzerwinning" waar het centrum van de Belgische stelling gelegen was. De cyclisten of Zwarte Duivels namen de Duitsers onder vuur in de holle weg. Zwarte duivels is een naam die door de Duitsers gegeven werd aan de wielrijders die Halen verdedigden "Schwarze Teufel". De Zwarte Duivels hebben hier zware verliezen geleden. Het gedenkteken werd ingehuldigd op 15 mei 1976 en werd opgericht onder impuls van Jozef Stroobants en het 1ste Regiment Cyclisten op een stukje grond van de familie Stroobants, bezielers van het museum "Slag der Zilveren Helmen". Het "Europees kruis" werd tijdens de 75-jarige herdenking in 1989 opgericht als eerbetoon aan alle gesneuvelden samen met de aanplanting van de treurwilg.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Monument

Kasteel van Bets
Hoofdvleugel, gelegen in een omgracht domein en voorzien van semi-hexagonaal, uitkragend hoektorentje uit de 17de eeuw, rustend op kraagstenen voorzien van benadrukte, horizontale geledingen uitlopend op volutes; laatstgenoemde versiering herinnert aan laat-renaissance composities; op de verdieping kruisvensters bekroond met een doorlopende druiplijst; leien torendak, met kleine peer. Cementbepleistering uit de 19de en 20ste eeuw. Kasteel verruimd en grondig verbouwd begin 19de eeuw en tijdens de restauratie van circa 1920. Rondom het neerhof, deels uit de 17de en 18de eeuw, aanhorigheden in traditionele stijl.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Kasteel

Halen
In Halen staan de Zwarte Duivels hoog in aanzien. Die naam verwijst niet naar een of ander hedendaags sportteam, maar naar de legendarische Compagnie Eerste Cyclisten (ook Karabiniers-Wielrijders) die een heldenrol speelde tijdens de Slag van de Zilveren Helmen in Halen op 12 augustus 1914. Tijdens deze veldslag behaalde het Belgische leger zijn enige overwinning op de Duitsers. Deze fietsende Compagnie bezorgde de Duitse tegenstrever zoveel problemen dat die hen schwarze Teufel noemde. De compagnies wielrijders-karabiniers werden opgericht in 1898 en weer opgeheven na de Eerste Wereldoorlog. Ook tijdens de gevechten aan de IJzer speelden deze soldaten een belangrijke rol.
Auteur: Lannoo
Historische gebeurtenis

Kerk van Neerlinter
De kerk van Neerlinter is toegewijd aan Sint-Follianus. Volgens een oorkonde uit 1139 bestond deze kerk reeds lang. De kerk diende verscheidene keren herbouwd te worden. Nu eens omdat ze te klein was, dan weer omdat ze was afgebrand (een paar keer) of omdat een ijzeren kruis door het dak stortte. Vandaag vraagt het daarom enig speurwerk om delen van de kerk in een bepaalde eeuw te situeren.
Auteur: Lannoo
Kerk

café De Smid
Het café De Smid werd ooit door een smid gebouwd, die van de dorpskern naar de spoorlijn verhuisde toen hij de opdracht kreeg er onderdelen voor te maken. De man had een goed oog in de dorst van de reizigers en installeerde meteen ook een café, dat druk werd bezocht door zowel vroege als late reizigers.
Auteur: Lannoo
Cafe

kapel van de Ossenweg
De oorsprong van de kapel van de Ossenweg, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw, situeert zich in de 16de eeuw. De onderbouw van het koor en de westgevel zijn nog oorspronkelijk. Volgens de legende haalde een boer het Mariabeeld boven tijdens het ploegen. In de loop der eeuwen groeide de kapel uit tot een bedevaartsoord. Tot voor enkel decennia moesten de bedevaarders daarvoor de ongelijk gelegde kasseien van de smalle Ossenweg trotseren; vandaag genieten ze de luxe van een brede tweebaansweg met fietsvoorzieningen.
Kapel

Sint-Cyriacuskerk van Budingen
Het dorpscentrum van Budingen (een deelgemeente van Zoutleeuw) wordt gedomineerd door de classicistische Sint-Cyriacuskerk, waarvan de bouw werd aangevat in 1788. De onderbouw van de toren in ijzerzandsteen met zijn typische kleur dateert nog uit het begin van de 18de eeuw. Het kerkje bevat enkele kerkmeubelen uit de 17de en 18de eeuw, naast nog oudere beelden, onder meer een Sint-Ambrosius uit het einde van de 15de eeuw.
Kerk

Milieuvriendelijk Fruitbedrijf Vanhellemont
Ben je op zoek naar lekker streekfruit, dan ben je hier op het juiste adres. Jonagold appels, Durondeau-peren en de natuurlijke afgeleide producten ervan zoals heerlijke jenevers of perenadvocaat. Alles gemaakt van fruit van eigen teelt. Je kan naast aankopen en degusteren, het bedrijf ook bezoeken. In de degustatieruimte is plaats voor 100 bezoekers! Wees ook niet verrast als je de stemmen van schoolkinderen hoort. Dit bedrijf krijgt jaarlijks veel nieuwsgierige jongeren over de vloer die graag iets bijleren en zo (her)ontdekken hoe gezond fruit en natuurlijk fruitsap zijn.
Auteur: Straffe Streek
Hoeve

Sint-Pietersbandenkerk
De Sint-Pietersbandenkerk of Sint-Pieter-in-banden is de parochiekerk van Halen in Limburg , gelegen aan de Markt aldaar.
Het betreft een gotische kruisbasiliek met ingebouwde westtoren. De middenbeuk dateert van einde 14e eeuw, de zijbeuken uit midden 16e eeuw, en het dwarspand is van 1552. Wanneer het koor gebouwd werd, is niet bekend, maar aannemelijk is dat het tegelijk met het middenschip is gebouwd. In de 19e eeuw werd de noorderzijbeuk en -transeptarm vervangen, en werd de zuidertranseptarm verhoogd. In 1940 liep de toren schade op, maar deze werd nog tijdens de oorlog hersteld.
Kerk

Kerkstraat
Beklimmingscode van RouteYou : E_3_d
Lengte : 0.5 km
Stijging : 27 m
Gemiddelde hellingsgraad : 2 m / 100 m - 2.42 %
Maximale hellingsgraad : 8.56 %
Auteur: Cols&Climbs@RouteYou
Helling

Meensel
Meensel is een dorp in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Samen met Kiezegem vormt het Meensel-Kiezegem, een deelgemeente van Tielt-Winge. Meensel ligt anderhalve kilometer ten oosten van Kiezegem.
In het middeleeuwse hertogdom Brabant was Meensel geen zelfstandige heerlijkheid; de rechterlijke macht behoorde rechtstreeks aan de hertog, die haar delegeerde aan de schepenen van Kapellen. Vanaf 3 oktober 1681 wordt S.F. Briers heer van Meensel.
Gemeente

De ijzeren weg
De IJzerenweg is de bedding van een oude spoorlijn die omgetoverd is in een fietspad dat de Getevallei doorkruist. Je kan fietsen van Diest, via Zoutleeuw tot in Tienen. Van daar kan je nog verder door fietsen richting Hoegaarden en zelfs tot in Namen. De spoorlijn werd in 1878 in gebruik genomen en verbond Tienen, Diest en Mol met elkaar. En werd onder meer gebruikt om suikerbieten en seizoenarbeiders uit de omliggende gemeenten van en naar de Tiense Suikerraffinaderij te transporteren.
Auteur: Landelijke Gilden fiets-, wandel- en autoroutes
POI

Een nieuwe kerk en een bijzonder architect
Het is de Brusselse architect Jules Barbier die de plannen voor een nieuwe kerk tekende en de kosten raamde op 24.996 Bef. Dit moet zeker een tour de force voor een scherpe berekening geweest zijn want de uitgaven mochten niet meer dan 25.000 Bef. bedragen.
De bouw werd begonnen op 24 maart 1894 en voltooid in 1898. De volgende jaren zou de kerkfabriek amper aan de kosten kunnen voldoen. Het duurde jaren voor iedereen betaald werd. De aannemer Colsoul klaagde hierover nog in 1914. Of hij uiteindelijk zijn geld gekregen heeft, weten we niet. De Eerste Wereldoorlog zou wel eens het verloop van de financiering kunnen bepaald hebben.
Neogotiek en een vleugje Art Nouveau
Het moet ons niet verwonderen dat de kerk van Grazen ontworpen werd in een stijl die in die periode bij voorkeur gehanteerd werd voor religieuze gebouwen: de neogotiek. Als we daar een ander voorbeeld in het Hageland naast plaatsen, namelijk de kapel van het gasthuis in Aarschot, dan zijn de gelijkenissen groot. Uiteraard vinden we hier de spitsboog, het archetypisch kenmerk van de gotiek, terug. Maar kijk vooral naar het gebruik van baksteen afgewisseld met elementen in hardsteen. Die zie je overvloedig gebruikt in de inkom en spaarzaam in accenten van raamomlijstingen, dekstenen en druiplijsten. Het effect is niet alleen berekend op decoratie maar heeft ook een praktisch voordeel om gevoelige delen te beschermen en te ondersteunen. De ingang is – buiten enkele kruisbloemen op de geveltoppen na – de enige plaats waar beeldhouwkunst versierend gebruikt wordt: losse bladmotieven van de kapitelen en hoofdjes met ernstig kijkende gezichten.
De kleur van de rode bakstenen is subtiel gebruikt om de vensters iets in de grijze muurvlakken te laten uitspringen.
Het geheel is bijzonder elegant. Het lijkt alsof Barbier alle moeite genomen heeft om deze gracieuze bescheidenheid aan te passen aan de nederigheid van deze agrarische gemeenschap. Kijk maar naar het sierlijke daktorentje, het grote hellende dak, de smalle, gegroepeerde ramen…
En toch! Een markant detail zien we in het opvallend ronde venster met glasraam in de zuidelijke beuk. Het lijkt wel een juweel gevat in de heldere baksteen en de vloeiende, bijna voluptueuze vorm van de ‘dorpel’. Beeld je eens in dat je hier honderd jaar geleden op een besneeuwde avond en een heldere sterrenhemel naar de kerstmis gaat en dat het licht in de kerk uitnodigend gloeit...
Een nieuwe bestemming
In 1923 kocht de gemeente Geetbets voor een bedrag van 652.000 euro drie eigendommen van het bisdom: de kerk van Grazen en de parochiezaal en de pastorij van Rummen.
Momenteel kan de kerk gehuurd worden door mensen die er kleinschalige evenementen willen organiseren. Dat kunnen zowel privéactiviteiten zijn als activiteiten voor een ruimer publiek. Op die manier wordt de kerk een uitbreiding van het buurthuis vlakbij. Dat momenteel gerenoveerd en zou einde van dit jaar (2024) klaar moeten zijn. Voor de reservatie voor een dag betaal je 150 euro plus de verwarmingskosten.
Architect Jules Barbier, neogotiek en een Brusselse kermis
Wat ons uitermate verwondert is het feit dat de architect de niet onbekende Jules Barbier is. Jules Barbier werd in 1865 geboren in Hasselt maar zijn ouders woonden toen reeds in Schaarbeek. Het gezin was zeker niet onbemiddeld en had connecties in diverse kringen zoals het openbaar bestuur, de bouw- en zakenwereld en de artistieke scène. Het is dan misschien niet toevallig dat hij na zijn studies als architect aan de slag kon gaan bij Jules-Jacques Van Ysendyck. Van Ysendijck was een belangrijke, zo niet de belangrijkste vertegenwoordiger van de Vlaamse neorenaissancestijl. Het stadhuis van Schaarbeek is hiervan een schitterend voorbeeld. En hoewel Barbier het palet van diverse stijlen perfect beheerste, zal je vaak iets van dit neorenaissance historicisme in zijn realisaties terugvinden. Zelfs in zijn talrijke Art Nouveau-woningen is er een samenspel van baksteen en natuursteen en maakt hij gebruik van hoektorentjes en scherp hellende daken.
Barbier was erg actief bij restauraties van historische gebouwen. En hier moeten we waarschijnlijk zijn band met Grazen zoeken. Van 1893 tot 1910 werkte hij in Zoutleeuw en restaureerde er het gemeentehuis, de school, de overdekte markt en het vredegerecht. Dat hierdoor de contacten gelegd werden voor de bouw van de nieuwe kerk in Grazen, is best mogelijk.
Maar wat Barbier bij het grote publiek het meest beroemd maakte, en waardoor hij volgens het architectuurtijdschrift Vers l'art van 1898 tot onze meest opmerkelijke architecten behoorde, was zijn deelname aan grote tentoonstellingen zoals l’Exposition internationale de Bruxelles van 1897 waarvoor hij de wijk Vieux Bruxelles ontwierp. Dit was helemaal niet bedoeld als een wetenschappelijk verantwoorde archeologische reconstructie maar als een pittoreske uitvinding gebaseerd op stijlen uit het verleden. Voor l’Exposition universelle de Bruxelles (Solbosch) van 1910 tekende hij Bruxelles-Kermesse. De creatie ging op 24 augustus in de vlammen op. Barbier stierf een maand later op 29 september. Hij werd net 45 jaar.
Barbier, die een erg gevoelig man was en leed aan wat toen neurasthenie genoemd werd, heeft in zijn korte leven een erg groot oeuvre nagelaten dat te weinig bekend is.
Auteur: Jan Rymenams

Een niet alledaags Heilig Hart, een Christus-Koning met latexverf
Het witte Christusbeeld aan de zuidkant van de kerk lijkt ons van ver in de zon toe te wuiven. Zijn eenzame figuur benadrukt de stenen leegte van grijs grind en kale klinkers. De latexverf bladdert af. Groene en grijze korstmossen vormen vale plekken. De ogen zijn zwarte gaten die je niet lijken los te laten. Deze Christus draagt het kruis – te bruin geverfd – losjes, bijna nonchalant, tegen zijn lenden. Op zijn borst prijkt een rood, vlammend hart waaruit gouden stralen schieten. Ook het goud van zijn koningskroon is verschoten. Maar ondanks deze milde erosie door de tijd, blijft deze figuur zelfbewust, vertrouwenwekkend, met aandacht voor zijn omgeving,... Dit is een zeldzaam voorbeeld van een Heilig Hartbeeld dat tevens een Christus Koning is. In 1899 wijdde paus Leo XIII de wereld toe aan het Heilig Hart van Jezus. Vlak na de Eerste Wereldoorlog zou de Katholieke Kerk dit eeuwenoud symbool massaal in steden en dorpen plaatsen als waarschuwing tegen de laïcisering van de maatschappij en de ‘verwildering’ van de zeden. Het werd een van de kernsymbolen in de katholieke sociale doctrine in de strijd tegen het opkomende socialisme. Niet toevallig werd het oer-katholieke Aarschot in 1923 opgedragen aan het Heilig Hart. Ook elders in Vlaams-Brabant werden op tal van plaatsen - vaak monumentale - nieuwe Heilig Hartbeelden opgericht, vaak op een prominente plaats in het landschap. Kijken we maar naar Wezemaal (1926) en Assent (1946).
De combinatie met Christus Koning is toch bijzonder. Het feest werd in 1925 door paus Pius XI in de encycliek Quas Primas ingesteld naar aanleiding van de 1600-jarige viering van het Concilie van Nicaea. De bedoeling was om tegenover een opkomend laïcisme en atheïsme de nadruk te leggen op de allesomvattende betekenis van het koningschap van Christus over de mens en de wereld. Niet toevallig is dit feest de afsluiter van het kerkelijk jaar.
De term Christus Koning verwijst naar een van de drie Messiaanse functies van Jezus: Koning, Priester en Profeet. De titel ‘koning van het heelal’ wordt in de Bijbel echter nooit voor Jezus gebruikt, maar die kwalificatie lijkt eerder een propagandistische aanvulling. De wolken in dit beeld waarop Jezus staat verwijzen duidelijk naar deze ‘benoeming’.
Christus Koning is voor de katholieke actiegroepen en jeugdbewegingen een hoogdag. Wie ooit lid van de Chiro was, die herinnert zich waarschijnlijk wel hoe deze Christus Koning-gedachte bij elke viering werd uitgedragen.
Het beeld in Grazen werd in 1934 op initiatief van norbertijn-pastoor Livinus Dossche op deze plek geplaatst. Niet toevallig gebeurde de inzegening door abt Crets van de abdij van Averbode, de eigenlijke overste van Dossche1. In 1959 verhuisde het beeld naar het dorpsplein, onder de wilg. Dit was zeker een eerste actie in het plan van de toenmalige pastoor August Van Reydt die de hoek aan de kerk nodig had voor een ander project, namelijk de bouw van een Lourdesgrot, enkele jaren later in 1962. De Lourdesgrot werd afgebroken en recent werd het beeld op zijn originele plek geplaatst. Voor de oudere Grazenaar moet het wel een vreemd en onwennig beeld zijn om alleen de wilg op het grasplein te zien. Maar voor de bezoeker is de wilg nu in zijn volle glorie nadrukkelijk aanwezig.
1In Averbode kennen we eveneens een bijzondere verering van het Heilig Hart, maar in dit geval gaat het over het Onbevlekt Hart van Maria. Deze devotie gaat terug tot de Middeleeuwen en is een afgeleide van de verering van het Heilig Hart van Jezus. In de moderne tijd kwam ze tot bloei na de Mariaverschijning aan de heilige Catharina Labouré in Parijs in 1830 en na de afkondiging van het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria in 1854.
Auteur: Jan Rymenams
Standbeeld

De Grazenwinning: een vuist naar Brabant?
De hoeve is vandaag een typische bungalow uit de jaren 1970, maar oorspronkelijk was dit een pachthoeve, grotendeels omgeven door wallen. Op de Villaretkaart is dit duidelijk te zien.
Naar verluidt lag hier de kern van de heerlijkheid Grazen. De Ferrariskaart geeft ons een verrassend beeld van de grens tussen het hertogdom Brabant en het Land van loon. We zouden gedacht hebben dat de Gete de concrete grens tussen beide machtsregio’s zou geweest zijn. Maar niets is minder waar. Deze grens loopt op een boogscheut ten westen van de hoeve en de rivier Gete hoorde volledig bij Brabant. Geen enkel direct profijt van de scheepvaart naar Zoutleeuw viel het Land van Loon te beurt. Misschien verklaart dit ook de eerder vreemde ligging van de hoeve. Eigenlijk ligt die hier op de natste komgronden van de Gete. Dat konden we tijdens het natte voorjaar van 2024 merken: de voetweg die de Kinkenstraat wordt wanneer ze door de bedoening loopt, stond enkelhoog onder water. In tijden van onrust was dit waarschijnlijk een veilige, moeilijk inneembare site, maar dat de wateroverlast groot kon zijn, bewijst het dichte grachtenpatroon dat vanuit de omgeving loodrecht naar de Graasbeek werd gegraven.
Dit gegeven zien we trouwens op meerdere plaatsen langsheen de Gete terug: talloze mottes en grote hoeves werden aan de valleirand opgetrokken van waaruit de vallei ontgonnen werd. In deze streek worden deze veelal zoals hier '–winning' genoemd. Een voorbeeld van een Brabantse motte bevindt zich hier niet ver vandaan, namelijk Hof ten Hove in Geetbets. Voor het Land van Loon staat dan weer de Warandeburcht in het nabije Rummen model. De aanwezigheid van gebouwen met een zeker defensief karakter kadert in de eerder besproken grens tussen het hertogdom Brabant en het graafschap Loon. De Brabantse hertog verstevigde zijn eerste verdedigingslinie door talrijke steden (o.a. Zoutleeuw, Halen) en mottes op te richten, vaak als controlepost langs belangrijke verkeerswegen.
Op de Vandermaelenlkaart staat bij de Grazenwinning een interessante aanduiding: ‘distillerie’. Omstreeks 1830 had de pachter een jeneverstokerij, ‘Distillerie De Hertoghe’. Zoals we later nog zullen zien was dit helemaal geen uitzondering in de streek.
Tot 1920 was de hoeve samen met zo’n 160 ha eigendom van de graaf van Duras. Op dat moment verkavelt hij zijn land en verkoopt grote stukken gronden zoals de Negen Bunders en het Roth. De gemeente kocht toen onder andere de vijver aan de kerk.
Auteur: Jan Rymenams
Historisch gebouw

Voor de poort van Ter Lenen
We staan voor de poort van Ter Lenen maar het goed zelf kunnen we van hieruit niet zien. Je moet bij een kilometer stappen om er te geraken. Dat doen we dus niet, maar geven je mee dat tot de Franse Revolutie de hoeve deel uit maakte van de uitgestrekte bezittingen van de cisterciënzerinnenabdij van Oriënte (circa 1234-1798). De abdij had de "curia de Leenen" in 1240, samen met 52,5 bunder of ruim 60 ha akker- en weiland, gekocht van een zekere Rolin de Lare. In de 14de eeuw was Ter Lenen een belangrijke exploitatie. De hoeve omvatte onder meer twee schuren, twee schaapstallen en een paardenstal.
In februari 1798 wordt de hoeve verkocht aan de Zoutleeuwse familie Coenen. Ze bouwden een riant woonhuis met een typisch ‘kasteelpark’. Ook hier werd rond 1897 een brouwerij en stokerij uitgebaat. In 1900 wordt melding gemaakt van de installatie van een stoommachine en vanaf 1903 is er ook sprake van een stoomstokerij. De brouwerij-stokerij sloot de deuren vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Hijzelf ontmantelde de installaties uit vrees dat het koper door de Duitsers zou gestolen worden. De brouwerij is evenwel nooit meer herstart. Een van de laatste bieren zou ‘Tripel Trezeke’ geweest zijn naar de naam Theresa, de echtgenote van de brouwer.
De judokaclub van Geetbets laat het gelijknamige bier sinds 2015 door brouwerij Den Triest in Kapelle op den Bosch brouwen. Je kan het slechts in een enkel café in Geetbets proeven.
Hoeve

De Sint-Annakapel verlost je van ‘enuresis nocturna’
Waarschijnlijk had je de inhoud van deze paragraaf overgeslagen als er voor de titel alleen maar Sint-Annakapel zou gestaan hebben. En als er ‘bedplassen’ zou gevolgd hebben in plaats van deze deftige medicinale term, dan zou je nooit nieuwsgierig zijn geweest.
Hier kan je de heilige Anna aanroepen wanneer je kleine spruit – en dus ook jij – last heeft van bedwateren. Het is niet bekend sinds wanneer wanhopige moeders dit soort bedevaart naar hier ondernamen. Zeg maar: sinds mensenheugenis. En ze brachten de luiers van hun koters mee. Ik heb nergens gevonden of dit nu al dan niet luiers met inhoud moesten zijn. Blijkbaar moet de begankenis druk geweest zijn want ergens wordt verhaald dat hier vroeger waslijnen vol met kinderdoeken te zien waren. Of moeten we dat met een korreltje zout nemen? Zeker en vast, want er werd ook zout geofferd! Het verband met het bedwateren is niet zo duidelijk, tenzij je genoegen neemt met het feit dat zout hygroscopisch is en flink wat vocht kan opnemen. Fopspenen en armbandjes voldoen ook als ex voto. Een noveenkaars branden of dertien ommegangen rond kapel maken kon eveneens bijdragen tot het welslagen van het ritueel.
Maar de piskapel of luipiskapel, zoals ze genoemd wordt, is dus gewijd aan de Heilige Anna die in de middeleeuwen als moeder van Maria en als oma van Jezus erg populair was. Anne Harse, kloosterlinge uit de nabije abdij van Oriënten, liet de kapel in 1644 voor haar naamheilige bouwen. Tot in de jaren 1980 was er tijdens de dagen van de ijsheiligen (12 en 13 mei) een processie vanuit het dorp naar de kapel om een goede oogst af te smeken.
Toch had men niet het volle vertrouwen in de bedoelingen van de bezoekers en werd de deur blijkbaar afgesloten. Offeren kon je dan wel nog door gebruik te maken van een ingenieus mechanisme in het venster naast de ingang.
Blijkbaar moet het hier voor de sinten goed toeven zijn want wanneer je door de ingeslagen ruitjes loert, zie je op het altaar een bonte verzameling van heiligenbeelden. Eentje hiervan verdient nog even de aandacht. Dat is Sint-Martinus, de kannibaal onder de heiligen, een soort Merckx die in alle disciplines uitblonk. Hier wordt hij aanroepen tegen koorts. Er wordt gezegd dat hij op zijn sterfbed aangeslagen was door de koorts. Een andere verhaal dicht hem het tot leven wekken toe van een jongeling die aan koorts gestorven was. Koorts werd in de middeleeuwen beschouwd als een aparte aandoening. Men legde geen verband met een eventuele onderliggende oorzaak zoals een infectie. Het ritueel dat gehanteerd werd om van koorts te genezen bestond erin dat men een kledingstuk van de zieke aan de beroepsheilige offerde. Maar textiel was een dure aangelegenheid en daarom werd overgeschakeld op een rood lintje. Hiermee werd de zieke aangeraakt. Het lintje werd bij voorkeur onder heimelijke omstandigheden aan de tralies van een van de vensters van de kapel gebonden. Zoiets werd het ‘afbinden van de koorts’ genoemd. Argeloze voorbijgangers moesten wel voorzichtig zijn want door het aanraken van het lintje werd de koorts op hen overgedragen.
De kapel was altijd in privaat bezit en in 1877 was sprake van een chapelle nouvelle construction, wat zou betekenen dat zij geheel herbouwd zou zijn. In 2004 werd de kapel aangekocht door de gemeente en in 2010-2011 werd ze fraai gerestaureerd.
Zo midden in de velden is het een aangename plek om te mijmeren. En als het moeilijk is om in een sfeer van meditatie te komen, kan je altijd inspiratie vinden bij een van de gedichten die op roestvrije plaatjes op paaltjes in het gelid voor de kapel staan. Je leest poëzie van gelegenheidsdichters uit de basisschool of van lokale historici die hun verzen zeker met een aangescherpte pluim hebben geschreven. Maar je leest er ook een gedicht van de Hagelandse dichteres Ina Stabergh. En Hagelands moet je letterlijk want waar je gaat langs Hagelands’ wegen kom je een gedicht van Ina tegen. Deze schrijfster en dichteres, ooit de eerste vrouwelijke stadsdichter van Vlaanderen, verblijdt, vertedert en verwondert de voorbijganger op heel wat Hagelandse plekken met haar klare dichtkunst. Soms, en zoals het hier het geval is, is het handig wanneer je iets van de geschiedenis van de plek af weet. Daarentegen, weet je er niets van, dan kan het gedicht je op weg zetten van een boeiende speurtocht naar het verleden.
Kapel

De Abdij van Oriënten, de zusters in ‘het huis ten oosten’
Over de abdij van Oriënten valt bijzonder veel te vertellen. In 1233 werd de abdij vernoemd als ‘Vallis virginum in Oriente’ wat eigenlijk betekent het ‘maagdendal in het oosten’. De benaming verwijst naar het vrouwenklooster Maagdendal (‘Vallis Virginem’) in het nabije Oplinter. Dat klooster werd gesticht in 1215 en lag ten westen van Oriënten. De abdij te Grazen waren hun 'Sorores domus Orientis’, zusters in het huis ten oosten. Het gebouw is reeds enkele eeuwen een hoeve, maar vandaag spreekt men nog altijd in het dorp van ‘Het Klooster’.
Zulke stichtingen konden niet ontstaan zonder wereldse hulp. In Oplinter kwam die ondersteuning van de zeer vrome Bartholomeus van Tienen of Bartholomeus de Vleeschhouwer want hij zou slager geweest zijn. Hier was de weldoener niemand minder dan door Arnold IV, graaf van Loon.
De stichting is te situeren binnen de beweging van de cisterciënzers die in 1098 ontstond vanuit Cîteaux door Robert van Molesme. Die 13de eeuw eeuw is trouwens de hoogtij voor de vrouwelijke kloosters en waren verschillende van de monialen – zo heten de vrouwelijke ‘monniken’ - bekende mystica. In Maagdendal kennen we Beatrijs van Nazareth. Binnen de huidige grenzen van België werden er vanaf het einde van de 12de eeuw tot het midden van de 13de eeuw niet minder dan 49 monialenabdijen gesticht; Op een bepaald moment tellen we 66 vrouwenkloosters van de cisterciënzers tegen 15 mannenkloosters. Het oudste monialenklooster was dat van Herkenrode, gesticht in 1181. De vrouwen die in deze streken de kloosters bevolkten kwamen in die 12de-13de eeuw hoofdzakelijk uit de adel en de gegoede burgerij.
De abdij van Orienten blijkt wat het aantal monialen betreft nooit erg groot geweest te zijn. In 1374 waren er 12 à 20 zusters. Maar het bezat alles wat een klooster hebben moest: een kerk, een slaapzaal, een eetzaal, een ziekenzaal, een keuken en een brouwerij met daarnaast enkele agrarische gebouwen.
En zelfs meer! In 1275 werden de zusterabdijen van Bautershoven (Sint-Truiden) en Oeteren (Maaseik) ‘overgenomen’. In de 16de eeuw breidden de bezittingen erg uit door toedoen abdis Maria Bollen. De abdij bezat veel grond verspreid over een 30-tal locaties in Brabant, Loon en Luik. Het was een van de grootste domeinen van monialen in de Nederlanden. In de onmiddellijke omgeving beschikte de abdij naast de pachthoeve die in groot blok direct verbonden was met het kloosterze over een twee andere pachthoeven, namelijk Ter Lenen en Ter Borg, en over de Grazenmolen.
In 1580 werd de abdij tijdens de godsdienstoorlogen deels verwoest. In de loop van 17de- en 18de eeuw werd grondig hersteld en vernieuwd.
De Ferrariskaart toont ons de gebouwen omarmd door een haakse bocht in de Melsterbeek. De belangrijkste toegangsweg is een dreef vanaf de oude weg van Binderveld naar Grazen. Het geheel vertoont een langgerekt en vrij grillig uitgewerkt ensemble van rond diverse binnenkoeren ingeplante volumes. Een eveneens langwerpige moestuin sluit aan op de grote noordwestvleugel terwijl de ruimere omgeving bestaat uit akkers, weiden en grote boomgaarden. Aan de zuidzijde komen vier vijvers voor.
In 1798 werd de abdij als nationaal goed in twee loten verkocht. De gebouwen zouden in 1816 afgebroken. Er restten het abdisverblijf – het huidige woonhuis – en een dienstgebouw. In 1831 was de grote lust- en siertuin gereduceerd tot een amper 25 are groot hofperceel terwijl de rest van de omgeving bestond uit weiland, akkers en vijvers, in feite resten van de vroegere omgrachting.
In 1841 kwam Oriënten in het bezit van notaris Pierre-Louis Vinckenbosch uit Tienen. De daarop volgende jaren zou de familie Vinckenbosch het geheel uitbreiden tot een indrukwekkende herenhoeve met een omvangrijk groot areaal van akkers en weiden dat nog steeds in een blok rond de hoeve lag geconcentreerd. De familie Vinckenbosch is nog steeds eigenaar en uitbater.
Aansluitend bij ons eerder verhaal over jeneverstokerijen, kreeg Vinckenbosch in 1842 een vergunning voor een distilleerderij.
Een spectaculaire uitbreiding van de gebouwen gebeurde in 1846 en in 1869. Toen werd het resterende abdijgebouw – nu woonvleugel - in noordoostelijke richting verlengd met de bouw van schuur en stallingen tot de indrukwekkende lengte van 100 meter. Eveneens rond 1846 werd aan de overzijde van het immense rechthoekige erf de vroegere distilleerderij en de stalvleugel opgetrokken. Het is logisch dat stokerij en stal dicht bij mekaar lagen: het verwerkte graanbeslag diende immers als rijk veevoeder. Die stal zou later tot het huidige H-vormige complex worden uitgebouwd.
In 1859 werd aan de Galgenstraat de nog bestaande daglonerswoning gebouwd. In 1869 verscheen een volière of kippenren en een bakhuis en in 1879 een tuinpaviljoen.
In 1901 werd de distilleerderij gemoderniseerd en met een stoommachine uitgerust. Dat betekende dat er bijna continu kon gestookt worden. Het weide- en akkerareaal bedroeg toen om en bij de 82 hectare.
Je kan de hoeve niet bezoeken. In het beste geval kan je even de oprijlaan in Tiense kwartsiet opgaan en van onder de poort een discrete blik werpen op de gebouwen.
Abdij

Café Boerenhof
Café ’t Boerenhof is het wielercafé van het Hageland waar tal van wielervedetten kind aan huis zijn: Eddy Merckx, Roland Liboton, Guido Vancalster, Ivan Basso en vele andere.
Het ligt in het geboortedorp van Eddy Merckx. Originele koerstruitjes, souvenirs en foto's van Eddy Merckx, je vindt het er allemaal. Voor je aan de Hagelandse Eddy Merckxroute begint, kan je hier even tot rust komen.
Café Boerenhof is ook het fanlokaal van profrenner Dylan Teuns.
In de zomer is het heerlijk genieten van het zonnetje op het prachtige terras.
Auteur: Mediahuis België

GS Bikers 1ste rit van 2026 voor team A.