Zoutleeuw
Zoutleeuw is gelegen in het Hageland.
De betekenis van zout is nooit afdoende verklaard. Lange tijd was Zoutleeuw de verst landinwaarts gelegen havenstad, waar zout werd ingevoerd. Zoutleeuw ligt aan de rivier de Kleine Gete.
Enkele bezienswaardigheden zijn:
De Sint-Leonarduskerk op de Grote Markt, zowat de enige kerk in BelgiÙ met een intact gebleven laat-gotisch interieur. Deze kerk met haar torens behoort sinds 1999 tot het Werelderfgoed van de UNESCO.
Het Stadhuis, gebouwd door Rombout Keldermans II vanaf 1529.
Het Vleeshuis van Zoutleeuw, ten onrechte de Lakenhalle genoemd. Het Vleeshuis bestond al in de 13de eeuw. In het Vleeshuis bevonden zich vleesbanken, die erfelijk waren. Ze werden net als onroerend goed beschreven met reengenoten.
Het Lakenhuis, in het archief zelden Lakenhalle genoemd, grensde aan de Spiegel.
De BethaniÙnschuur, enig overblijfsel van het klooster van BethaniÙn of Sint-Maria-Magdalena. Dit klooster van de reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus werd gesticht in 1478. I
De Rode Leeuw, voormalige herberg naast het Stadhuis.
De Spiegel, op de Grote Markt 23, ten onrechte Spiegelhuis genoemd. De bouwdatum is onbekend. Oude prentkaarten geven 1471 aan.
(bron: wikipedia)
Auteur: Sarah De Keyzer
Meer informatie
Stad

Vml. abdij Maagdendaal
Auteur: jmdur
Meer informatie
Hoeve

freinetschool TintelTuin Zoutleeuw
De TintelTuin wil op een hedendaagse manier de freinetpedagogie in al zijn aspecten waarmaken door kwaliteitsvol onderwijs te bieden in een boeiende en creatieve omgeving. Milieuzorg Op School is bij ons geen loos begrip. De mooie natuur rondom onze school nodigt uit om bewust met MOS bezig te zijn. Er worden geiten en kippen gehouden, via een beurtrol verzorgd door de kinderen, er is een TintelmoesTuin met vergeten groenten en frambozenstruiken, er zijn projecten rond watervervuiling en zwerfvuil. De school neemt ook deel aan DikkeTruienDag, Walk For Water én vanaf schooljaar 2013-2014 werken de leerlingen zelf mee aan een ‘GROEN MASTERPLAN’ om ‘den buiten’ grondig aan te pakken. Een wandeling langs de Gete, een expeditie door de open velden of bezoekjes aan het Vinne gebeuren regelmatig spontaan naar aanleiding van gespreksrondes. De TintelTuin creëert zo een uitermate boeiende omgeving voor levend leren.
Auteur: TintelTuin
Meer informatie
School

Sint-Margriete-Houtem
Sint-Margriete-Houtem, ook geschreven Sint-Margriet Houtem, is een dorp in de Belgische provincie Vlaams-Brabant en een deelgemeente van de stad Tienen. Sint-Margriet Houtem was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977.Voor de fusie grensde Sint-Margriete-Houtem aan het veld Rode over een kleine afstand aan Neerlinter. Bovendien kwam Bunsbeek niet alleen aan de noordkant tot tegen Houtem. Een aantal percelen in het gehucht Stok "omarmden" de gemeente in het noordoosten. Aldus bestond Houtem uit een gewone kern en een langgerekt gebied dat zich tot tegen Neerlinter uitstrekte. Deze ingewikkelde situatie werd sterk vereenvoudigd, doordat enkele percelen werden toegevoegd aan Kortenaken.
Auteur: Wikipedia
Deelgemeente

Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkranskerk
De Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkranskerk is een kerk in het Belgische Ransberg, deelgemeente van Kortenaken.
In 1419 liet edelvrouwe Elisabeth Van Ransberghe, weduwe van ridder Geldolphus de Pere, op de berg een ruime kapel bouwen om er dagelijks een mis te laten opdragen voor zichzelf, voor haar overleden man en voor hun bloedverwanten. Zij bekwam van de bisschop van Luik en van de pastoor en de heer van Neerlinter, dat een kapelaan kon benoemd worden die verbonden bleef aan de kapel. De edelvrouwe schonk daartoe haar huis en voldoende goederen om deze priester te voorzien van alle levensnoodzakelijkheden.
Auteur: Wikipedia
Kerk

Sportcentrum Houtemveld Tienen
Sporcentrum Houtemveld Tienen
Auteur: Dromos
Sportcomplex

Sint-Luciakapel
Tussen de lindebomen, een kleine kapel van bak- en zandsteen; eenvoudige plattegrond met één beuk en recht koor, overdekt met een wit stucplafond. Klein klokkentorentje boven de opnieuw gebruikte voorgevel, voorzien van een barok portaal gedagtekend 1751 (of 1754?) op de latei. Restauratie van 1867, vermeld op de sleutel van een zuidvenster.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
POI

Sint-Leonarduskerk van Zoutleeuw
Het pronkstuk van het stadje Zoutleeuw is de Sint-Leonarduskerk, gebouwd in gotische stijl van de 13de tot de 16de eeuw. De kerk herbergt talrijke kunstschatten, waarvan de meest merkwaardige waarschijnlijk de achttien meter hoge sacramentstoren is, met zo'n
Auteur: Lannoo
Kerk

Sint-Cyriacuskerk van Budingen
Het dorpscentrum van Budingen (een deelgemeente van Zoutleeuw) wordt gedomineerd door de classicistische Sint-Cyriacuskerk, waarvan de bouw werd aangevat in 1788. De onderbouw van de toren in ijzerzandsteen met zijn typische kleur dateert nog uit het begin van de 18de eeuw. Het kerkje bevat enkele kerkmeubelen uit de 17de en 18de eeuw, naast nog oudere beelden, onder meer een Sint-Ambrosius uit het einde van de 15de eeuw.
Auteur: Lannoo
Kerk

Wittebeek
WITTEBEEK : Tijdens het schooljaar 2011-2012 waren enkele kinderen van de tweede graad op ontdekkingstocht in de omgeving van de TintelTuin ... ze kwamen er een erg vervuilde beek tegen. Heel de klas wou er het fijne van weten. De Intercommunale Watermaatschappij (IWM) bleek kalkresten van de centrale waterontharder te lozen. Sindsdien spreken de kinderen over de ‘Wittebeek’ en doen ze er alles aan om ervoor te zorgen dat de planten en dieren niet meer afzien van de witte smurrie. De ‘Wittebeek’ bleef geen project van de tweede graad. Bij aanvang van het schooljaar 2012-2013 werd er een leerlingenwerkgroep opgestart: van elke klas van de lagere school zetten leerlingen zich nu in voor een zuivere waterloop waar er weer volop diertjes kunnen leven en planten kunnen groeien. Lees meer over het ontstaan van de werkgroep ‘Wittebeek’ en volg hun vorderingen op de voet via www.tinteltuin.be
Auteur: TintelTuin
Beek

Hageling-bio wijnbouw
De wijngaard waar de druiven voor de Hageling worden verbouwd bevindt zich ten noorden van Tienen op de Deelberg. In 1993 werden er 2700 druivenstokken aangeplant van verschillende rassen, later werden ook meer resistente rassen aangeplant. Alle druiven worden op ecologische wijze geteeld, dit wil zeggen dat er geen chemische bemesting, insect -of onkruidbestrijding aan te pas komt. De teelt en de verwerking worden gecontroleerd door BLIK (B2) het controleorganisme voor de biologische landbouw en verlopen volgens de EG richtlijn nr. 2092/91. Daardoor dragen deze wijnen het “BIOGARANTIE” label sinds 1995. Hou je van bio en ben je benieuwd hoe de bioteelt én verwerking tot wijn in zijn werk gaat, maak dan een snel een afspraak !
Auteur: anneleen nijs
POI

Viander
Recreatiedomein Viander is een wandelpark dat zich uitstrekt over 8 hectaren.Je kan er rustig verpozen aan één van de drie visvijvers.Voor de kinderen zijn er verschillende speeltoestellen.Er is ook een dierenparkje met ezeltjes,geitjes en andere dieren met een hoge aaibaarheidsfactor.Je kan er ook drankjes en snacks kopen of je kan er je meegebrachte lunchpakket opeten.
Auteur: JadeEs
Recreatie

Ransberg
Beklimmingscode van RouteYou : E_3_c
Lengte : 0.68 km
Stijging : 38 m
Gemiddelde hellingsgraad : 6 m / 100 m - 5.71 %
Maximale hellingsgraad : 10.63 %
Auteur: Cols&Climbs@RouteYou
Helling

De Scharreltuin
In hokjes denken is niets voor ons. En ook niet voor onze dieren.
Het varken is een scharreldier dat liefst van al de hele dag in de aarde wroet. Onze moederdieren wonen en leven het hele jaar rond in een zeugenverblijf waar ze naar hartenlust kunnen ploeteren in de modder en wroeten (‘scharrelen’) in verse aarde. Een eenvoudig hutje met vers stro biedt hen wat bescherming tegen zon of koude, maar doorgaans zie je Manon en de andere zeugen genieten van het leven buiten een stal, waar heerlijke schaduw- en voederbosjes zijn aangeplant. Ook de andere varkens profiteren in De Scharreltuin van de vrijheid om in de buitenlucht te doen wat hun instinct hen ingeeft.
Auteur: Jeroen Beutels
Boerderij

Een niet alledaags Heilig Hart, een Christus-Koning met latexverf
Het witte Christusbeeld aan de zuidkant van de kerk lijkt ons van ver in de zon toe te wuiven. Zijn eenzame figuur benadrukt de stenen leegte van grijs grind en kale klinkers. De latexverf bladdert af. Groene en grijze korstmossen vormen vale plekken. De ogen zijn zwarte gaten die je niet lijken los te laten. Deze Christus draagt het kruis – te bruin geverfd – losjes, bijna nonchalant, tegen zijn lenden. Op zijn borst prijkt een rood, vlammend hart waaruit gouden stralen schieten. Ook het goud van zijn koningskroon is verschoten. Maar ondanks deze milde erosie door de tijd, blijft deze figuur zelfbewust, vertrouwenwekkend, met aandacht voor zijn omgeving,... Dit is een zeldzaam voorbeeld van een Heilig Hartbeeld dat tevens een Christus Koning is. In 1899 wijdde paus Leo XIII de wereld toe aan het Heilig Hart van Jezus. Vlak na de Eerste Wereldoorlog zou de Katholieke Kerk dit eeuwenoud symbool massaal in steden en dorpen plaatsen als waarschuwing tegen de laïcisering van de maatschappij en de ‘verwildering’ van de zeden. Het werd een van de kernsymbolen in de katholieke sociale doctrine in de strijd tegen het opkomende socialisme. Niet toevallig werd het oer-katholieke Aarschot in 1923 opgedragen aan het Heilig Hart. Ook elders in Vlaams-Brabant werden op tal van plaatsen - vaak monumentale - nieuwe Heilig Hartbeelden opgericht, vaak op een prominente plaats in het landschap. Kijken we maar naar Wezemaal (1926) en Assent (1946).
De combinatie met Christus Koning is toch bijzonder. Het feest werd in 1925 door paus Pius XI in de encycliek Quas Primas ingesteld naar aanleiding van de 1600-jarige viering van het Concilie van Nicaea. De bedoeling was om tegenover een opkomend laïcisme en atheïsme de nadruk te leggen op de allesomvattende betekenis van het koningschap van Christus over de mens en de wereld. Niet toevallig is dit feest de afsluiter van het kerkelijk jaar.
De term Christus Koning verwijst naar een van de drie Messiaanse functies van Jezus: Koning, Priester en Profeet. De titel ‘koning van het heelal’ wordt in de Bijbel echter nooit voor Jezus gebruikt, maar die kwalificatie lijkt eerder een propagandistische aanvulling. De wolken in dit beeld waarop Jezus staat verwijzen duidelijk naar deze ‘benoeming’.
Christus Koning is voor de katholieke actiegroepen en jeugdbewegingen een hoogdag. Wie ooit lid van de Chiro was, die herinnert zich waarschijnlijk wel hoe deze Christus Koning-gedachte bij elke viering werd uitgedragen.
Het beeld in Grazen werd in 1934 op initiatief van norbertijn-pastoor Livinus Dossche op deze plek geplaatst. Niet toevallig gebeurde de inzegening door abt Crets van de abdij van Averbode, de eigenlijke overste van Dossche1. In 1959 verhuisde het beeld naar het dorpsplein, onder de wilg. Dit was zeker een eerste actie in het plan van de toenmalige pastoor August Van Reydt die de hoek aan de kerk nodig had voor een ander project, namelijk de bouw van een Lourdesgrot, enkele jaren later in 1962. De Lourdesgrot werd afgebroken en recent werd het beeld op zijn originele plek geplaatst. Voor de oudere Grazenaar moet het wel een vreemd en onwennig beeld zijn om alleen de wilg op het grasplein te zien. Maar voor de bezoeker is de wilg nu in zijn volle glorie nadrukkelijk aanwezig.
1In Averbode kennen we eveneens een bijzondere verering van het Heilig Hart, maar in dit geval gaat het over het Onbevlekt Hart van Maria. Deze devotie gaat terug tot de Middeleeuwen en is een afgeleide van de verering van het Heilig Hart van Jezus. In de moderne tijd kwam ze tot bloei na de Mariaverschijning aan de heilige Catharina Labouré in Parijs in 1830 en na de afkondiging van het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria in 1854.
Auteur: Jan Rymenams
Standbeeld

De Sint-Annakapel verlost je van ‘enuresis nocturna’
Waarschijnlijk had je de inhoud van deze paragraaf overgeslagen als er voor de titel alleen maar Sint-Annakapel zou gestaan hebben. En als er ‘bedplassen’ zou gevolgd hebben in plaats van deze deftige medicinale term, dan zou je nooit nieuwsgierig zijn geweest.
Hier kan je de heilige Anna aanroepen wanneer je kleine spruit – en dus ook jij – last heeft van bedwateren. Het is niet bekend sinds wanneer wanhopige moeders dit soort bedevaart naar hier ondernamen. Zeg maar: sinds mensenheugenis. En ze brachten de luiers van hun koters mee. Ik heb nergens gevonden of dit nu al dan niet luiers met inhoud moesten zijn. Blijkbaar moet de begankenis druk geweest zijn want ergens wordt verhaald dat hier vroeger waslijnen vol met kinderdoeken te zien waren. Of moeten we dat met een korreltje zout nemen? Zeker en vast, want er werd ook zout geofferd! Het verband met het bedwateren is niet zo duidelijk, tenzij je genoegen neemt met het feit dat zout hygroscopisch is en flink wat vocht kan opnemen. Fopspenen en armbandjes voldoen ook als ex voto. Een noveenkaars branden of dertien ommegangen rond kapel maken kon eveneens bijdragen tot het welslagen van het ritueel.
Maar de piskapel of luipiskapel, zoals ze genoemd wordt, is dus gewijd aan de Heilige Anna die in de middeleeuwen als moeder van Maria en als oma van Jezus erg populair was. Anne Harse, kloosterlinge uit de nabije abdij van Oriënten, liet de kapel in 1644 voor haar naamheilige bouwen. Tot in de jaren 1980 was er tijdens de dagen van de ijsheiligen (12 en 13 mei) een processie vanuit het dorp naar de kapel om een goede oogst af te smeken.
Toch had men niet het volle vertrouwen in de bedoelingen van de bezoekers en werd de deur blijkbaar afgesloten. Offeren kon je dan wel nog door gebruik te maken van een ingenieus mechanisme in het venster naast de ingang.
Blijkbaar moet het hier voor de sinten goed toeven zijn want wanneer je door de ingeslagen ruitjes loert, zie je op het altaar een bonte verzameling van heiligenbeelden. Eentje hiervan verdient nog even de aandacht. Dat is Sint-Martinus, de kannibaal onder de heiligen, een soort Merckx die in alle disciplines uitblonk. Hier wordt hij aanroepen tegen koorts. Er wordt gezegd dat hij op zijn sterfbed aangeslagen was door de koorts. Een andere verhaal dicht hem het tot leven wekken toe van een jongeling die aan koorts gestorven was. Koorts werd in de middeleeuwen beschouwd als een aparte aandoening. Men legde geen verband met een eventuele onderliggende oorzaak zoals een infectie. Het ritueel dat gehanteerd werd om van koorts te genezen bestond erin dat men een kledingstuk van de zieke aan de beroepsheilige offerde. Maar textiel was een dure aangelegenheid en daarom werd overgeschakeld op een rood lintje. Hiermee werd de zieke aangeraakt. Het lintje werd bij voorkeur onder heimelijke omstandigheden aan de tralies van een van de vensters van de kapel gebonden. Zoiets werd het ‘afbinden van de koorts’ genoemd. Argeloze voorbijgangers moesten wel voorzichtig zijn want door het aanraken van het lintje werd de koorts op hen overgedragen.
De kapel was altijd in privaat bezit en in 1877 was sprake van een chapelle nouvelle construction, wat zou betekenen dat zij geheel herbouwd zou zijn. In 2004 werd de kapel aangekocht door de gemeente en in 2010-2011 werd ze fraai gerestaureerd.
Zo midden in de velden is het een aangename plek om te mijmeren. En als het moeilijk is om in een sfeer van meditatie te komen, kan je altijd inspiratie vinden bij een van de gedichten die op roestvrije plaatjes op paaltjes in het gelid voor de kapel staan. Je leest poëzie van gelegenheidsdichters uit de basisschool of van lokale historici die hun verzen zeker met een aangescherpte pluim hebben geschreven. Maar je leest er ook een gedicht van de Hagelandse dichteres Ina Stabergh. En Hagelands moet je letterlijk want waar je gaat langs Hagelands’ wegen kom je een gedicht van Ina tegen. Deze schrijfster en dichteres, ooit de eerste vrouwelijke stadsdichter van Vlaanderen, verblijdt, vertedert en verwondert de voorbijganger op heel wat Hagelandse plekken met haar klare dichtkunst. Soms, en zoals het hier het geval is, is het handig wanneer je iets van de geschiedenis van de plek af weet. Daarentegen, weet je er niets van, dan kan het gedicht je op weg zetten van een boeiende speurtocht naar het verleden.
Auteur: Jan Rymenams
Kapel

Bokkenrijders in het grensgebied
Nadat de legers van de Zonnekoning en die van zijn Engelse en Hollandse tegenstanders in het begin van de 18de eeuw onze contreien verlaten hadden, was er een periode rust. Maar midden van de eeuw werd die vrede ruw verstoord wanneer de Fransen opnieuw gewapenderhand de Oostenrijkse Nederlanden voor enkele jaren bezetten. Daarenboven teisterden mislukte oogsten en een epidemie van rode loop de bevolking. Niet iedereen onderging deze armoede en ellende op een lijdzame manier. Mannen en vrouwen organiseerden zich in gewapende bendes en haalden met geweld het geld waar het zat. Op het platteland waren dit de rijkere boeren en molenaars. Maar ook kasteelheren en de clerus ontsnapten niet aan hun aandacht. In het Nederlandse Brabant en Limburg en bij ons in het Luikse Land van Loon, werden die bendes ‘bokkenrijders’ genoemd. De naam is door mensen bedacht. Vroeger dacht men dat de duivel eruit zag als een bok. De bange bevolking meende dat de leden van de roversbenden knechten van de duivel waren en op bokken door de lucht reden. De bendes sloegen op korte tijd toe op verschillende uiteen gelegen plaatsen waardoor de mythe ontstond dat de rovers en moordenaars konden vliegen. In werkelijkheid waren er verschillende grote bendes actief. Maar een kenmerk hadden ze gemeen: de leden schrikten er niet voor terug om ongebreideld geweld te gebruiken.
Zo ook geschiedde in 1753 in de Grazenmolen. Op 4 juni van dat jaar, Hemelvaartsdag, zakte een handvol bendeleden gekleed in een blauwe kiel en met een ‘boeckzak’ op de rug bij het vallen van de avond naar de molen af. Achteraf zou blijken dat Sus van Lewe uit het nabije Rummen de leiding had. De hond had amper de tijd om aan te slaan. Enkele bendeleden drongen het molenhuis binnen. Ze drukten de molenaar Jacobus Van der Bempt een pistool op de borst en eisten geld: “Doe hoendt, op den oegenblick u geldt." De molenaar was helemaal niet van plan om hier zomaar aan toe te geven. Maar verweer had geen zin; Jacobus werd tegen de grond gegooid en gekneveld. De meid Catharina Hardy, ongerust door het lawaai, snelde ter hulp en sloeg met een "snel1" een van de rovers een gat in het hoofd. Er waren drie man nodig voor ze overweldigd, geslagen en gekneveld werd. De verwarring en het tumult waren totaal. Huisvrouw Catharina Croes riep om hulp maar werd met de woorden: "Slaat die alde hex doet” en met stokslagen de mond gesnoerd. Ook zij werd vastgebonden. De schurken troffen de andere meid Catharina Van Tilt op haar kamer aan. Zij werd bij gebrek aan koorden aan haar bed gebonden met strengen garen. Ondertussen ging de hond wild te keer. Dit razend geblaf wekte de knecht P. Moreau, die in de paardenstal lag te slapen. Ook hij snelde ter hulp maar werd ogenblikkelijk door twee op wacht staande rovers bij de keel gegrepen, in huis gesleurd, op de grond gegooid en aan handen en voeten vastgebonden. Tenslotte werd ook de andere knecht Jan Celis gepakt en gekneveld. De bokkenrijders hadden de naam onschuldigen weinig kwaad te doen. Het moet ons dan ook niet verwonderen dat de hoofdman beval om de meiden en knechten verder gerust te laten.
Nu de situatie onder controle was, concentreerden de rovers zich op de zaak waarvoor ze gekomen waren: geld. Met de sleutels van de molenaar en zijn vrouw doorzochten ze alle hoeken en kanten van het huis. Ze vonden geld en andere waardevolle zaken, rukten de gouden trouwring van de molenaarsvrouw en toen ze niets meer vonden, vroegen ze aan de molenaar of er nog geld was. De molenaar ontkende, maar toen de bandieten in zijn broekzak nog enkele geldstukken aantroffen, was er genoeg reden om hem opnieuw bruut te slaan. Het enige effect was een zieltogende molenaar.
Je moet wel ongemeen harteloos en cynisch zijn om vervolgens te midden van de kreunende slachtoffers bij een flakkerende gewijde kaars, genoegzaam te eten en te drinken. Enige tijd later bliezen ze de kaars uit, verlieten na een geslaagde avond rustig het pand en lieten de slachtoffers hulpeloos achter. De molenaar zou enkele dagen later aan zijn verwondingen overlijden.
Toen die de volgende dag bij toeval gevonden werden, liet de graaf van Duras onmiddellijk een onderzoek instellen. Dit onderzoek gebeurde grondig en verrassend nauwkeurig. Alle getuigen werden ondervraagd op basis van een uitgebreide lijst met 35 vragen. Het waren vragen die heel concreet de omstandigheden moesten beschrijven en waarbij de verschillende getuigenverklaringen getoetst werden zodat er een coherent en waarheidsgetrouw verhaal ontstond. Daarenboven werd niet alleen het verloop gereconstrueerd maar bevatten de vragen de feiten die strafbaar waren.
Bij het getuigenverhoor bleek dat Sus van Leeuwe en Gerard Vanrusselt van Rummen herkend werden.
Maar de wet is geduldig, ze vergeet niet en achterhaalt de waarheid wel. Niet veel later werden vijftig leden van de bende opgepakt en te Wellen, Stevoort en Herk-de-Stad opgeknoopt. De straffen waren ongemeen wreed. Onthoofden was waarschijnlijk nog het meest humane, maar wurging, levend verbranden, radbraken of in stukken hakken waren doorgaans onderdeel van een afschrikwekkend spektakel.
Auteur: Jan Rymenams
Verhaal

De Melsterbeek. Het PFOS-schandaal voorbij.
Net voorbij de abdij komen we aan de Melsterbeek. Wanneer je naar het noorden kijkt valt op hoe kaarsrecht het water door het landschap snijdt. Je zou denken dat dit een recente aanpassing is, maar het was reeds in de 13de eeuw dat door toedoen van de abdij de beek over ruim anderhalve kilometer tussen abdij en molen gekanaliseerd werd en de molen zelfs enkele tientallen meters verplaatst werd.
Vrij grote waterwerken waren in de middeleeuwen niet ongewoon. Voor het vlot afvoeren van het water waren er sluizen aanwezig in het gebied. Op een kaart van 1665 van Abdij van Park staat bij de splitsing van de Graasbeek-Melsterbeek niet zo ver ten zuiden van de abdij van Orienten, een sluis weergegeven met daarbij de verduidelijking: 'sluyse van waer die hooft grachten gewatert worden'. Dit betekent dat de grachten in de beekvallei niet alleen gebruikt werden voor het afvoeren van overtollig water, maar ook benut werden voor het bevloeien van de gronden zodat een vruchtbaar laagje slib werd afgezet.
In 2021 stonden de lokale krantenberichten bol van het feit dat de beek een van de zwaarst met PFOS vervuilde waters van Vlaanderen was. Uiteraard was er onrust en werd gezocht naar mogelijke vervuilers. Een verlaten stort en een bedrijf van schokdempers werden geviseerd, maar konden niet als oorzaak worden aangeduid. En dan... dan is er een overdonderende stilte en verdwijnt het nieuws in de waan van de dag. We zullen het nooit weten.
Zoals vele waterlopen wisselt deze beek nogal eens een keertje van naam. We kennen ze als Molenbeek, Laerbeek en vroeger ook als Cicindria. De Cicindria stroomt trouwens vandaag nog in Sint-Truiden en vloeit er samen met de Melsterbeek.
De beek mondt in de Gete te Donk (Halen).
In de zomer van 2023 trad de beek nog in de buurt van de Galgenstraat buiten haar oevers, evenwel zonder veel schade te veroorzaken.
Wanneer we onze wandelweg zouden uitzetten op de kaart van het landschappelijk geheel dat in de Inventaris van Onroerend Erfgoed ‘Valleien van de Grote en Kleine Gete1’ wordt genoemd, dan valt het op dat het centrale gedeelte van Grazen hierin niet is opgenomen. Het is een vreemde enclave omgeven is door beken. De Grondbeek en de Melsterbeek vormen grotendeels de grens met Rummen en de Graesbeek met Zoutleeuw en Budingen. Het laat ook vermoeden dat bij tijden Grazen door omringend water enigszins geïsoleerd werd.
Beek

De Sint-Ambrosiuskerk en een zoete heilige
Zoveel kerken die toegewijd zijn aan de heilige Ambrosius kennen we niet in Vlaanderen. Sint-Ambrosius is een heilige uit de 4de eeuw en de patroon van de imkers. Hij heeft die reputatie te danken aan het feit dat toen hij als baby in de tuin lag te slapen, er een zwerm bijen op zijn gezicht kwam zitten. Zonder hem te steken.
De kerk staat hier nog maar sinds 1759. Voor die tijd was dit een akker, zo’n kilometer ten noordwesten van het dorpscentrum en de oude kerk gelegen. Die brandde in 1741 af.
De huidige, sobere neoclassicistische kerk is van de hand van de norbertijn Grégoir Godissar (1708-1780) van de abdij van Averbode. Niet toevallig trouwens want de abdij bezat sinds 1234 de patronaatsrechten van de parochie. Godissar was in de 18de eeuw een bekwaam bouwmeester van de abdij en heeft een aardig palmares. Hij tekende voor enkele nieuwe gebouwen van de abdij, voor verschillende dorpskerken en pastorieën (o.a. te Messelbroek), voor het verdwenen refugiehuis en het bijzonder fraaie College van Premonstreit te Leuven.
Interessant is dat naast het typisch gebruik van baksteen voor het geheel en Maaslandse kalksteen voor het portaal er gebruik gemaakt werd van ijzerzandsteen voor de muurbasis en voor enkele vensteromlijstingen. Of dit recuperatie was van de oude kerk of dat de stenen uit de groeve van de Weefberg bij de abdij kwamen, weten we niet, maar is best mogelijk.
De kerk werd in 1926 uitgebreid met een nieuw koor en zijbeuken. Het contrast in kleur van de eerder grijze baksteen met de oude, felrode steden is opvallend.
Aan de voorzijde zien we het fraai originele ijzeren hekken. Rond de kerk is er een interessant kerkhof.

Gisanten Jan en Joanna, sober maar modieus
In de zijmuur van de Sint-Ambrosiuskerk zie je een opvallend groot grafteken in Maaslandse kalksteen. De voorgestelde personen zijn Jan van Hoen en zijn echtgenote Joanna van Gulpen. De steen dateert uit de 17de eeuw. Wat we nu als een rechtopstaande steen buiten de kerk zien, lag oorspronkelijk plat horizontaal op een verhoogde sarcofaag uit zwart marmer in het koor van de oude kerk van Rummen.
De figuren lijken te twijfelen tussen liggen en staan, maar het hoofd ligt duidelijk op een kussen. De handen zijn in gebed gevouwen en de ogen zijn gesloten. De personen zijn in de volle kracht van hun leven, met een leeftijd van zowat 30 jaar. Dit was een idealisering van de werkelijkheid want Joanna was een oude vrouw toen ze stierf. Deze typische voorstelling noemen we ‘gisant’. Er zijn er slechts enkele te zien in het Hageland.
Hoewel de beelden flink wat groter dan een normale persoon uit die periode, is de presentatie vrij natuurgetrouw. Jan heeft de haartooi die kenmerkend is voor die periode: lange lokken, een nette middenstreep, een snor en sikje op de kin. Boven zijn harnas draagt hij een tabberd. Aan de polsen zie je de plooitjes van de linnen onderrok, de zgn. ‘gauntlet’. Aan zijn linkerzijde draagt hij aan een draagriem een lang, scherpgepunt zwaard, een ‘rapier’. De leeuw aan zijn voeten wijzen niet zozeer naar moed, maar vooral naar autoriteit en gezag.
Joanna is ondanks haar adellijke en rijke afkomst een eenvoudig gekleed. De losse krullen die samenkomen in een knot worden bescheiden bedekt door een driehoekige ‘coif’ en een lange hoofddoek. Ze heeft een jakje aan, dat vooraan uitloopt op een punt. De mouwen lijken met een lint aan d epols samengebonden te zijn en ook hier zien we het linnen onderhemd (ponjetten). Kijk ook eens naar de voeten; Die zijn gestoken in een puntige kous en een soort van open sandalen met riempjes (lachets).
Dat Jan van Hoen fier was op zijn afstamming zien we aan de talrijke wapenschilden aan de zijkanten.
Graf

Villa de Fraiture, troost voor een bedrogen weduwe
Naast de kerk zien we de classicistische woning die Maria de Fraiture in 1863 liet bouwen. Ze was zelf van een aanzienlijke familie en huwde in 1819 ongelukkig met baron de Succa uit he nabije Binderveld.
Deze baron hield er een avontuurlijk amoureus leven op na. Een eerste huwelijkspoging met een andere dame had hij afgeblazen omdat zijn kostuum niet klaar was. Vier dagen na het huwelijk met Maria werd hun eerste kind geboren. In 1825 stuurde hij zijn zwangere vouw en vier kinderen de laan uit om met zijn zwangere maîtresse op het vaderlijk kasteel in Binderveld te gaan wonen. Hij verbraste het familiekapitaal en was genoodzaakt om een specerijwinkel in het dorp te openen. In 1833 overleed hij op 38-jarige leeftijd.
Let eens op de smeedijzeren topstukken op de hoeken van het gebouw en bewonder het originele gietijzeren bovenlicht boven de ingang
Historisch gebouw

Wonen in een voormalige gendarmerie
Of het iets zegt over mogelijk ruwe zeden van de bewoners van de streek, durven we niet zeggen, maar reeds in 1911 besloten werd om in Rummen een gendarmerie op te richten. Het is wachten tot na de Eerste Wereldoorlog, namelijk 11 december 1918, voor deze officieel werd ingericht. De brigade bestreek een werkgebied over de provinciegrenzen heen: Rummen, Geetbets, Grazen, Runkelen en Binderveld.
Een degelijke kazerne was er lange tijd niet en de rijkswachters vonden onderdak op diverse locaties. Pas in 1934 was het huidige gebouw klaar. In 1989 verhuisde de brigade naar Geetbets. In het gebouw werden zes appartementen ingericht
Historisch gebouw

De oude pastorie van Rummen, trots van de buitenheren
Aan een lange, groene laan van platanen zien we de poort van de vroegere pastorie van Rummen. Dit is privéterrein.
Deze fraaie pastorie laat vermoeden dat de abdij van Averbode goed voor haar buitenheren zorgde. Door het Concilie van Trente (1545-1563) werd bepaald dat er meer aandacht moest besteed worden aan de zielenzorg van de parochianen en dat de pastoor op de parochie moest wonen. Dat was blijkbaar niet steeds het geval geweest. Abdijen bouwden pastorieën die niet alleen zoveel mogelijk voor hun eigen levensonderhoud moesten instaan, maar ook een zeker prestige dienden uit te stralen. Zo gebeurde ook in Rummen en in 1630 werd hier een gesloten complex gebouwd bestaande uit meerdere gebouwen, woning, schuur en stallingen omgeven door een brede gracht met een omtrek van ca. 170 bij 40 meter. Er was hier ook een moestuin, een boomgaard en een bosje voor brandhout.
Water was van essentieel belang, zowel als drinkwater dan wel voor de mogelijkheid om vis te kweken. De pastorieën liggen dan ook wat lager in het landschap. De gracht bood ook bescherming tegen ongewenste bezoekers. Ook de toegangspoort had een rol van beveiliging.
Op het domein bevonden zich een of meerdere schuren, zgn. tiendenschuren met de bedoeling om de tienden (belastingen in natura) tijdelijk te bewaren voor ze verder vervoerd werden naar de grotere, gecentraliseerde voorraadschuren of ‘spijkers’.
Blijkbaar werd deze pastorie grondig herbouwd in de 18de eeuw en het geheel geleek meer op de modieuze ‘entre cour et jardin’: het woonhuis met vooraan een koer om de gasten te ontvangen en achteraan een moes- en siertuin. In de 19de eeuw evolueerde de tuin naar een ‘jardin anglais’
Historisch gebouw

Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Czestochowa. Een eerbetoon aan Poolse vliegeniers.
Deze kapel werd recent, in 2016, gebouwd. Het was een initiatief van architect Jaspers ter herinnering aan de op 18 augustus 1942 neergestorte Vickers Wellington bommenwerper Mk IV GR-Z Z1491 van het Poolse 301 Sqn RAF. De bemanning overleefde de crash. Drie konden aan de Duitsers ontsnappen, de andere drie verbleven tot het einde van de oorlog in krijgsgevangenschap. Je kan hun verhaal op het paneel in de kapel lezen.
Jaspers had nog een andere band met Polen: zijn architectenbureau was in 2016 reeds 10 jaar actief in Polen. De kapel is gebouwd door Poolse arbeiders van een aannemer uit Rummen. Daarnaast kwamen elk jaar Poolse arbeiders in het seizoen van de fruitpluk in Rummen werken.
Het kan bijna niet anders dan dat de kapel toegewijd werd aan Onze-Lieve-Vrouw van Czestochowa. Deze Zwarte Madonna staat in Polen voor haar steun tijdens talloze conflicten die de vrijheid van het Poolse volk bedreigden. In de kapel hangt een afbeelding van het beroemde icoon uit het Paulinerklooster te Jasna Góra. Na Lourdes en Fatima is Czestochowa het meest bezochte Mariaheiligdom ter wereld.
Tegenover de kapel zien we nog het oude bakstenen trambruggetje. Je bent hier trouwens op de oude tramlijn. Dat zie je ook aan de talrijke acaciabomen die ooit aangeplant werden om de bermen te verstevigen en vandaag een fraai groen scherm vormen
Kapel

Oude kerk: zoek de kapel achter huis in de Kapelstraat!
Wie hoge verwachtingen koesterde om nog veel van de oude kerk te zien, komt bedrogen uit. Je moet goed opletten om er niet voorbij te lopen. Goed verscholen in een tuin zien we iets wat op een kapel gelijkt staan waarin oude grafstenen werden gemetst. Interessant zouden de afbeeldingen zijn van Maria met scepter en kroon als Koningin van Aarde en Hemel en een gekruisigde Christus. Maar, tsja, zover geraak je niet.
De kerk van Rummen werd bediend door de norbertijnen van Averbode. Abt Arnold van Tudel (1368) visiteerde de kerk en sprak van schilderingen op de muren. In 1640 zou – waarschijnlijk onder druk van de contrareformatie – bevolen worden om die muurschilderingen te verwijderen.
In juli 1741 ontstond brand in de schoorsteen van het nabijgelegen paanhuis (brouwerij). Door de wind sloeg het vuur over op de nabijgelegen huizen. Volgens de beschrijving van de ramp werden in een halfuur tijd 18 huizen in de as gelegd. Een vrouw en een kind van 5 à 6 jaar lieten er het leven. Enkele decennia later werd een nieuwe kerk hogerop in het dorp gebouwd, de huidige Sint-Ambrosiuskerk.
In 1759 deed de geestelijkheid afstand van het kerkhof en de resten van het koor. Er waren blijkbaar heel wat 17e-eeuwse stenen graftekens op het kerkhof. Iets wat toch niet als zo gewoon kan beschouwd worden want doorgaans was een stenen kruis te duur voor een gewone dorpeling. Waarschijnlijk waren de stenen graftekens dan ook van gegoede inwoners. Een deel van die oude stenen kruisen werd gerecupereerd voor de aanleg van een pad aan de nieuwe kerk. Maar daar merk je ook niets meer van
Kapel

Het oorlogsmonument en het ‘kanonneke’
Het oorlogsgedenkteken werd op 19 september 1920 ingehuldigd. Deze inhuldiging vertoonde bijna een standaardprogramma zoals we dat in die periode voor deze monumenten overal te lande zien gebeuren. De stoet werd gevormd op een belangrijke plaats; Toen was dit voor het huis van de burgemeester. Schoolkinderen – voor wiens toekomst de soldaten gevochten hebben – liepen voorop, met de foto’s van de gesneuvelde dorpsgenoten. De fanfare en de oud-strijdersvereniging volgen. Het bleef vaak niet bij een enkele fanfare of een enkele oud-strijdersvereniging. Dergelijke plechtigheden vonden immers hun weerklank in de naburige dorpen. Aan het monument werd door het organiserend comité het gedenkteken aan de gemeente aangeboden. En dan waren er de ellenlange toespraken van de burgemeester, de oud-strijdersbond en het schoolhoofd. Vooral deze laatste had de belangrijke taak om zijn oud-leerlingen als martelaren te eren en de jeugd op hun vaderlandse plichten te wijzen. Niet zelden droeg die schooljeugd nog enkele verzen voor en zongen de scholieren patriottistische liederen.
Op het monument staan de namen van oorlogsslachtoffers. Alleen al de namen van de plaatsen en de data waar en wanneer deze soldaten gesneuveld zijn, vormen een korte samenvatting van wat de impact was van deze oorlog voor de gemeenschap van Rummen. Op 5 augustus 1914 viel de eerste Rummense soldaat in Wandre tijdens het geweld van de Duitse opmars. De volgende sneuvelde op 25 augustus te Hofstade wanneer het Belgisch leger een uitval vanuit de vesting Antwerpen waagt. Tijdens de loopgravenoorlog viel een Rummenaar op 8 mei 1916 in de modder van Kaaskerke. Twee andere sytierven tijdens het Belgisch offensief op het einde van 1918 in Chambéry en Bavikhove.
Naast het monument staat nog een uitzonderlijk relict uit die Eerste wereldoorlog. Het is een Duitse Minenwerfer of loopgraafmortier.De loopgraafmortier werd in de Eerste Wereldoorlog uitgevonden.
Een mortier is krombaangeschut met de bedoeling om doelen achter een dekking te treffen. De kogelbaan van de projectielen volgt een kromme lijn in tegenstelling tot het vlakbaangeschut dat de projectielen zo snel afschiet dat ze nagenoeg een rechte baan afleggen.
Met dit exemplaar bestookten de Duitsers de Belgische stellingen. Ze waren effectief op zo’n 300 meter, maar konden ingezet worden om een gebied tot 1600 meter ver te bestrijken
Monument

Melkwezer. Het dorpsplein en 1 onderwijzer voor 48 kinderen
Hoewel het er hier zo’n 100 jaar geleden anders uitzag dan tegenwoordig, tonen oude postkaarten ons een welvarend dorp. De dorpsstraat is gekasseid. Naast de overwegend lage boerderijen met een halve bovenverdieping en hoge ronde poorten zie je reeds enkele fraaie interbellumhuizen. De elektriciteitspalen weven een web van draden boven de straat. De aarden voetpaden en een bloeiende fruitboom laten iets vermoeden van het landelijk karakter. Je hebt een beetje verbeelding nodig om in het plaatje het huidige straatbeeld te herkennen. Het valt op hoe tegenwoordig de verharding tegen de huizen opkruipt. Gelukkig is de straat geen gesloten lint, maar is er ruimte tussen de huizen en springt er af en toe eentje achteruit om het groen van een tuin te laten zien.
Het open dorpsplein aan het vroegere stadhuis voelt enigszins als een verademing. Toegegeven dat parkeerplaatsen de functie bepalen. De jonge bomen, het met hagen omzoomd grasveldje en een bank suggereren dat we hier ‘op den buiten’ zijn. Vooral het gezicht op het ietwat verder gelegen ‘s Hertogenhof versterkt deze suggestie.
De oude dorpsschool is prominent aanwezig. Gebouwd in 1867 volgens de plannen van provinciaal architect Alexander Van Arenbergh was het ook het gemeentehuis. Voor deze school er was, dienden de 10 à 12 scholieren naar een buurtdorp te gaan. Van de 37 gezinshoofden konden er toen slechts zeven hun handtekening zetten. Volgens de volkstelling van 1900 kon 70% van de mannen en 67% van de vrouwen lezen en schrijven. Een foto van het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog geeft ons een verrassend beeld van 48 ernstige kinderen, jongens en meisjes en de enige, afwezig kijkende, onderwijzer.
Plein

De Sint-Pancratiuskerk te Melkwezer. Opgepast voor de huilmuil!
Van de heiligen die hier vereerd worden, is Sint-Pancratius de meest eigenaardige sint. Hij is een van de vier ijsheiligen. Maar hij is in de streek gekend als de ‘huilmuil’. Moeders uit de brede omgeving kwamen naar hier wanneer hun baby abnormaal veel weende. Zelfs als het kind groter was, werd bij een huilbij gedreigd met: ‘We zullen met u naar de huilmuil gaan en er u met uw gezicht tegen stoten.’
De neogotische kerk werd in 1869 gebouwd. Er moet hier reeds vroeg een Sint-Annakapel gestaan hebben. Ze werd opgericht door een zekere Peylenpeerd. Toen hij op strafbedevaart naar Rome werd gestuurd, gaf de paus hem nog een extra boetedoening. Architect van het huidige gebouw was niemand minder dan Alexander van Arenbergh. Drie generaties Van Arenbergh hebben het Hageland getekend met kerken, pastorieën, scholen en gemeentehuizen

Het Heilig Hart van Parentani. Niet zomaar een beeld.
Waar men gaat langs Vlaamse wegen, kom je wel een Heilig Hartbeeld tegen. Ook hier ging deze typische rage van deze bijzondere katholieke verering van het heilig hart van Christus tijdens het interbellum niet aan Melkwezer voorbij.
Tijdens de eerste wereldoorlog werden de gelovigen opgeroepen zich te wenden tot het Heilig Hart, en op 7 juni 1918 werd het land aan het Heilig Hart toegewijd. In 1928 werd de verering verder gevoed door de verheffing van het feest van het Heilig Hart tot een van de grootste plechtigheden in het kerkelijk jaar door paus Pius XI. Het succes van de verering zorgde er zelfs voor dat de kerk regels moest opleggen rond de afbeelding van het Heilig Hart. Volgens een decreet uit 1877 mocht het Heilig Hart enkel op het midden van de borst van Jezus en op Zijn kleed worden voorgesteld, op ware grootte maar niet naturalistisch of realistisch.
Wat we hier zien lijkt een beeld zoals we er tientallen op dorpspleinen zien. Toch is dit bijzonder. Het werd gemaakt door de bekende gebroeders Parentani, beeldhouwers die in het interbellum actief waren. Ze produceerden naast tal van andere religieuze voorwerpen, massaal heiligenbeelden in goedkoop materiaal zoals gips en ceramiek. Grotere beelden waren eerder uit natuursteen. Zelfs in het Vaticaan kon je hun producten vinden.
Deze pose van Christus zien we minder vaak. Het brandend hart op de borst is deels door de mantel bedekt. De rechterhand is in een zegenend gebaar opgeheven. Maar het is vooral de naar beneden wijzende en licht gebogen linkerarm die onze aandacht trekt. De hand is licht geopend. Een meer courante pose is de linkerarm op de borst en een hand die naar het hart zelf verwijst. Maar dit gebaar is als een uitnodiging en een teken van toegankelijkheid. De houding naar beneden benadrukt de nabijheid tot de mens en de aarde (de gelovigen). De gedeeltelijk naar boven geopende hand is zowel een gebaar van aanbieden (Christus biedt zijn liefde, zijn hart, zijn barmhartigheid, of de verlossing aan de gelovigen aan) als een van verwelkoming (Jezus taat open voor iedereen die zich tot Hem wendt, als een teken van openheid en onvoorwaardelijke acceptatie).
Standbeeld

Het Waterhof. Wat hebben de Ridders van Wesere met Dubbele Flippen te maken?
In de 14de eeuw moet hier het kasteel van de Ridders van Wesere gestaan hebben. Op de Ferrariskaart van het einde van de 18de eeuw stond hier een bijna gesloten hoeve omringd door een gracht. De Moesbeek liep toen dwars over het erf. Wat we nu zien is een stukje stalvleugel uit de 17de eeuw. Interessant zijn de speklagen in gele en vrij zachte Maastrichtersteen. Die moet zeker aangevoerd zijn. In 2025 werd begonnen met de restauratie. Er werd tevens nieuwbouw voorzien voor de Linterse jeugd.
Op de Ferrariskaart zien we dat er in de nabijheid van de hoeve fruitbomen stonden. De perenboomgaard die we hier zien dateert van net na de Tweede Wereldoorlog. Toen werden hoogstammen nog gepropageerd. Zo’n boom kon 100 tot 200 kg peren opbrengen. Je vindt hier twee bekende perensoorten. De Dubbele Flip werd geoogst vanaf einde augustus tot september. Die peren bewaarden niet zo lang en werden vaak voor stroop gebruikt. Verder is hier nog de Légipont. Deze soort is pas einde september plukrijp en kan tot november bewaard worden. De Conférenceperen die tegenwoordig massaal in de streek geteeld worden, worden geplukt vanaf midden september en kunnen slechts enkele dagen in de fruitschaal bewaard worden. Opgeslagen in speciale frigo’s, kan je ze wel een jaar lang bewaren.

GS Bikers rit 4 voor team C in 2026